Της Σταύρης Τσαγγαρίδου
Μια προσεκτική κατόπτευση κι εξέταση της μουσικοθεραπείας και της σωστής χρήσης της από τους επιστήμονες καταδεικνύει σε όλους μας πόσο πολύ μπορούμε όλοι οι άνθρωποι, κάθε ηλικίας και ειδικότητας, να αντιμετωπίσουμε ψυχικές, συναισθηματικές, καθώς επίσης σωματικές ή καρδιακές δυσκολίες και προβλήματα, όπως και να αντιληφθούμε τη δύναμη της παγκόσμιας γλώσσας της μουσικής. Οπωσδήποτε, όμως, για να απολαύσουμε τα οφέλη της μουσικοθεραπείας, χρειάζεται οι άνθρωποι να ακολουθούν την καθοδήγηση και τις συμβουλές ενός πιστοποιημένου και καταρτισμένου μουσικοθεραπευτή, τόσο σε ατομικό όσο και ομαδικό επίπεδο.
Η μουσικοθεραπεία αποτελεί επίσημα μια θεραπευτική παρέμβαση μέσω της μουσικής, που αναπτύχθηκε από τους Nordoff και C. Robbins, ενώ στην πορεία κι άλλοι επιστήμονες προσπάθησαν να την προσεγγίσουν. Κατά τη διαδικασία, ο θεραπευτής χρησιμοποιεί τη μουσική και τα διάφορα στοιχεία της, όπως ο ρυθμός, η μελωδία, η αρμονία, ο ήχος κ.ά., για τη βελτίωση κι αποκατάσταση της υγείας και της ποιότητας ζωής κάποιου ανθρώπου. Δηλαδή δεν έχει στόχο το καλλιτεχνικό, αλλά το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Μια πλήρης, δε, θεραπεία περιλαμβάνει ενεργή συμμετοχή, όσο και παθητική ακρόαση. Κατά την ενεργητική μορφή της ιατρικής παρέμβασης ο θεραπευόμενος παίζει μουσική με όποιο μουσικό όργανο γνωρίζει, μόνος του ή μαζί με το θεραπευτή του, ενώ δημιουργεί αν είναι δυνατόν κι ένα μουσικό κομμάτι. Σχετικά με τη δεχτική μορφή της μουσικοθεραπείας, ο θεραπευόμενος ακούει μουσικά κομμάτια ως παθητικός δέκτης.
Αναλυτικότερα, οι γνώσεις αυτών που απολαμβάνουν τη μουσικοθεραπεία δεν απαραίτητες, αλλά όλων όσων την προσφέρουν επιβάλλονται. Σαφώς και χρειάζεται κάποιο πτυχίο στη συγκεκριμένη ειδικότητα κι ένα μεταπτυχιακό από διάφορες χώρες του εξωτερικού. Φυσικά, συστήνεται ο έλεγχος των τίτλων των οποιωνδήποτε ιδρυμάτων σπουδών από το ΚΥΣΑΤΣ ή το Σύνδεσμο Μουσικοθεραπείας Κύπρου. Το σχετικό πανεπιστημιακό δίπλωμα πρέπει να συμπεριλαμβάνει εποπτευόμενη πρακτική άσκηση, που θα εμπερικλείει εποπτευόμενη πρακτική, η οποία θα συνάδει με τα εκάστοτε κριτήρια του Συμβουλίου, καθώς κι άδεια ασκήσεως επαγγέλματος από τη χώρα όπου το επάγγελμα είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο.
Ας εξετάσουμε στην πράξη τον τρόπο λειτουργίας της μουσικοθεραπείας για το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Ο θεραπευτής θα εστιάσει κατά τη δημιουργία κι εξέλιξη της σχέσης με τον παθόντα στη μουσική και στους ήχους της, σε κάποιο μουσικό αυτοσχεδιασμό, στη σύνθεση τραγουδιών, χρησιμοποιώντας ένα απλό μουσικό όργανο ή ακούγοντας ένα μουσικό κομμάτι. Βέβαια, ταυτόχρονα, δεν αποκλείεται και η λεκτική επικοινωνία μεταξύ των δύο. Παράλληλα, πρακτικά μέσω της μουσικής ακρόασης είναι χρήσιμη η κινησιοθεραπεία, αλλά και η φωνητική έκφραση μ’ ένα τραγούδι. Έτσι θα είναι ολοκληρωμένη και προγραμματισμένη η εξατομικευμένη μέθοδος που ακολουθεί ο μουσικοθεραπευτής.
Οι άνθρωποι εμπιστευόμενοι τη δύναμη της μουσικοθεραπείας μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν σε διάφορους κλάδους και χώρους, όπως άλλωστε έπρατταν και κατά την αρχαιότητα. Στην Κύπρο υπάρχουν δημόσια Ειδικά Σχολεία του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας (ΥΠΠΑΝ), διάφορα Ιδρύματα και Κέντρα Ημέρας για άτομα με πολλαπλές αναπηρίες, καθώς και Σύνδεσμοι ατόμων με διάφορες αναπηρίες ή και Κέντρα Ευγηρίας όπου μπορεί να απασχοληθεί. Βέβαια, ένας μουσικοθεραπευτής μπορεί να βοηθήσει τους συνανθρώπους του εργαζόμενος στις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας, στις διάφορες πτέρυγες του Γενικού Νοσοκομείου μιας χώρας, σε Ειδικά Κέντρα Αποκατάστασης είτε ιδρύοντας ο ίδιος κάποιο ιδιωτικό προσωπικό ή ομαδικό γραφείο-κέντρο. Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν αντικαθιστά την απαιτούμενη, ανάλογα με την περίσταση, φαρμακευτική αγωγή, αλλά τη συμπληρώνει, αφού η μουσικοθεραπεία αποτελεί συμπληρωματική μορφή παρέμβασης.
Όλοι αυτοί οι χώροι, αλλά και η ιδιωτική εργασία ενός μουσικοθεραπευτή πρέπει να ακολουθούν μια σωστή πορεία και τον αναγκαίο σχεδιασμό κατά τη διαδικασία ολοκλήρωσης του έργου τους. Αρχικά, θα ξεκινήσει με το βήμα της μουσικοθεραπευτικής αξιολόγησης, στην πορεία θα συνεχίσει με την ανάπτυξη του κατάλληλου σχεδίου θεραπείας, ανάλογα με την περίσταση του ενδιαφερομένου. Έπειτα, θα προχωρήσει στο τρίτο βήμα της αξιολόγησης της προόδου της θεραπείας, ενώ έπειτα θα λάβει και την απαραίτητη κλινική εποπτεία. Αφού τελειώσει με αυτά τα βήματα, θα μπορεί πλέον ο ίδιος να προχωρήσει ως σύμβουλος σε διάφορους άλλους επαγγελματίες του κλάδου για τη σωστή χρήση της μουσικής στην προώθηση της υγείας κι ευημερίας ενός συνανθρώπου μας. Τελικό βήμα, εάν είναι άρτια καταρτισμένος στην ειδική εκπαίδευση, θα μπορεί να παρέχει κλινική εποπτεία σε φοιτητές.
Έπειτα από τις προαναφερθείσες χρήσεις της μουσικής, τα οφέλη που μπορεί να απολαύσουν τα άτομα είναι αξιόλογα για τη διαχείριση των δυσκολιών τους. Στον κλάδο της ψυχικής υγείας μεσολαβεί στην αντιμετώπιση καταστάσεων όπως το άγχος, η κατάθλιψη, οι διαταραχές λόγω πανικού ή συναισθηματικών τραυμάτων. Αξιοσημείωτη είναι και η συνεισφορά στην έκφραση κι ανάπτυξη των συναισθημάτων, καθώς και η ενίσχυση της θετικής διάθεσης και της αυτοεκτίμησης σε διάφορες περιπτώσεις. Σε περιπτώσεις ατόμων που εμφανίζουν ψυχολογικές ή αναπτυξιακές διαταραχές, όπως η δυσλεξία ή ο αυτισμός, βοηθά στην κοινωνική αλληλεπίδραση, στη λεκτική ή μη λεκτική επικοινωνία τους και στην αυτορρύθμιση της συμπεριφοράς τους. Φανερή είναι, επιπλέον, η βελτίωση της νευρολογικής υγείας ατόμων που υποφέρουν από νευρολογικές παθήσεις, ιδιαίτερα στη νόσο Πάρκινσον, Αλτσχάιμερ ή ακόμη και στη θεραπεία από νευρολογικά τραύματα και διαταραχές μετά από εγκεφαλικά επεισόδια. Για παράδειγμα, βελτιώνει την κινητικότητα τους, τη μνήμη και τη συγκέντρωσή τους, τη στιγμή που βοηθά στη μείωση της απομόνωσής τους και στην προώθηση της ανεξαρτησίας τους. Αξιομνημόνευτη είναι και η βοήθεια της μουσικοθεραπείας κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, αφού ενισχύει τη δημιουργικότητα, την προσοχή, τη συγκέντρωση και την αυτοπεποίθηση όλων των παιδιών, ιδιαίτερα των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες ή ΔΕΠ-Υ. Στηρίζει, ακόμη, ασθενείς που υποφέρουν από ογκολογικά προβλήματα ή χρόνιες παθήσεις, αφού χρησιμεύει στην ανακούφιση από τον πόνο, στην ενδυνάμωση και ψυχολογική υποστήριξη, καθώς και στη «γέννηση» της ελπίδας. Σωματικά είναι τεκμηριωμένη η συμβολή της και στην καλύτερη ποιότητα του ύπνου όλων των ανθρώπων. Φυσικά, η προσφορά της μουσικοθεραπείας σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστά την εξειδικευμένη ιατρική ή ψυχολογική θεραπεία, αλλά ενισχύει τη συνολική αντιμετώπιση των ανθρωπίνων αναγκών, ακόμη και σε περιπτώσεις απεξάρτησης από διάφορες επιβλαβείς ουσίες. Επιβεβαιώνεται, επομένως, άριστα η αρχαία ελληνική άποψη για το σημαντικό ρόλο της μουσικής στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και τεκμηριώνεται στα πορίσματα των μελετών της σύγχρονης νευροεπιστήμης.
Είναι αποδεδειγμένη η συνεισφορά της μουσικοθεραπείας όχι μόνο στις ανωτέρω περιπτώσεις, αλλά οι ωφέλειες της εν λόγω θεραπείας είναι χρήσιμες σε όλους τους ανθρώπους, ακόμα και σε υγιή άτομα, για τη βελτίωση όλων των δεξιοτήτων τους και της μνήμης τους, την ενδυνάμωση της συνεργασίας τους και την καλύτερη ποιότητα ζωής, ιδιαίτερα των ασθενών από μια πάθηση, όπως έχουμε επισημάνει ή όσων υποφέρουν από εξαρτήσεις. Δεν έχει η ηλικία η μουσικοθεραπεία, αλλά μπορεί να βοηθήσει βρέφη και παιδιά, εφήβους, ενήλικες, καθώς και ηλικιωμένους με γεροντική άνοια ή κι έγκυες γυναίκες. Οποιοσδήποτε χρειάζεται έναν ιδιαίτερο κι αξιόλογο τρόπο ανάπτυξης και δεν έχει αποκλειστικό στόχο την ψυχαγωγία ή τη μουσική εκπαίδευση, η μουσικοθεραπεία ενισχύει την ευεξία τους και ωθεί προς την αυτογνωσία.
Με λίγα λόγια, η επιστημονικά τεκμηριωμένη αυτή μέθοδος χρησιμεύει μέσω της μουσικής στη βελτίωση όχι μόνο της υγείας, αλλά και της λειτουργικότητας ενός ατόμου στο κοινωνικό, επικοινωνιακό, μαθησιακό, ψυχικό, συναισθηματικό, καθώς επίσης και στο σωματικό τομέα της ζωής του. Η μουσικοθεραπεία εφαρμόζεται σε πολλούς τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης με εξαιρετικά αποτελέσματα. Δεν χρειάζεται κάποιος να έχει μουσικές γνώσεις ή ταλέντο για να επωφεληθεί από τη μουσικοθεραπεία, όπως έχει ήδη προαναφερθεί, αλλά οι υποδείξεις κάποιου ειδικού μουσικοθεραπευτή θα διευκολύνουν την προσπάθειά του. Καλώντας το Σύνδεσμο Μουσικοθεραπείας Κύπρου μέσω τηλεφώνου, Ίντερνετ www.cymta.org ή επισκεπτόμενος την ηλεκτρονική διεύθυνση [email protected] ή το χώρο τους, μπορεί να επικοινωνήσει μαζί τους για σχετικές πληροφορίες. Η Klaletacy Productions βρίσκεται στο πλευρό σας, για να προωθήσει τις προσπάθειές σας στην προβολή κάθε καλού σκοπού, χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα τη μουσική στο να ξυπνήσει «στην καρδιά τον πόθο των ωραίων πράξεων», όπως είχε τονίσει ο φιλόσοφος Πυθαγόρας. Επικοινωνήστε αμέσως μαζί μας στο +35799408761 είτε μέσω της ιστοσελίδας [email protected], ώστε να προχωρήσουμε μαζί σε μουσικούς ρυθμούς, αφού αναγνωρίζουμε πως η μουσική μιλά κατευθείαν στην καρδιά και στο μυαλό μας. Μπορεί να μας συγκινήσει, να μας εμπνεύσει, αλλά και να μας θεραπεύσει. Μπορούμε, κάλλιστα να πούμε, ότι η μουσική αποτελεί ανάγκη, αφού από την αρχή της ζωής μας την απολαμβάναμε με το νανούρισμα της μαμάς μας, μέχρι το κρυφτό και το τραγούδι του, έως και τα μοιρολόγια κατά τον επικήδειο λόγο ενός ανθρώπου.